Historia parafii św. Cyryla i Metodego

Historia parafii św. Cyryla i Metodego w Katowicach-Załęskiej Hałdzie

Początki Załęskiej Hałdy

Załęska Hałda powstała jako kolonia Załęża już w XVIII wieku. Początkowo miała charakter rolniczy, jednak w XIX wieku, wraz z rozwojem przemysłu, zaczęła zmieniać się w osadę robotniczą. Zamieszkiwali ją przede wszystkim robotnicy hut cynku oraz niewielkich kopalń, które z czasem weszły w skład większych zakładów, m.in. kopalń „Kleofas” i „Wujek”.

Wierni z Załęskiej Hałdy przez długi czas należeli do parafii św. Józefa w Załężu. Do kościoła św. Józefa mieli jednak stosunkowo daleko, dlatego z czasem zaczęto myśleć o stworzeniu na miejscu własnego ośrodka duszpasterskiego.

1936 – narodziny wspólnoty

Za właściwy początek historii parafii można przyjąć 1936 rok.

Księża z parafii św. Józefa zaczęli wówczas dojeżdżać na Załęską Hałdę i odprawiać niedzielną Mszę św. w wynajętej sali należącej do pana Güntera. Miejsce to mieszkańcy nazywali „Gintrówką”.

Co ciekawe, właśnie wtedy pojawiło się wezwanie świętych Cyryla i Metodego. Od 1936 roku patronat ten związany był z miejscową kaplicą i późniejszą wspólnotą.

1937–1945 – kaplica i wojna

W 1937 roku kaplica/stacja duszpasterska funkcjonowała w pomieszczeniu restauracji Güntera. W kolejnych latach, w związku z sytuacją wojenną, miejsce sprawowania liturgii się zmieniało – wykorzystywano m.in. pomieszczenia Szkoły Podstawowej nr 25, a następnie dawną siedzibę Związku Strzeleckiego. Duszpasterstwo nadal było prowadzone przez księży przyjeżdżających z Załęża.

W 1942 roku utworzono tutaj lokalię, a jej pierwszym lokalistą został ks. Teodor Lichota. W latach wojny duszpasterstwo obejmowało także więźniów obozu pracy znajdującego się w rejonie Załęża.

1945 – powstaje obecny kościół

Po wojnie dotychczasowa kaplica została zamieniona na dom mieszkalny. Pojawiła się potrzeba stworzenia stałego miejsca kultu.

Wykorzystano w tym celu murowany budynek dawnej cegielni należącej do koncernu Hohenlohe/kopalni „Kleofas”. Budynek zaadaptowano na świątynię.

Najważniejsza data w historii kościoła to:

11 września 1945 roku – poświęcenie kościoła przez biskupa Stanisława Adamskiego.

To niezwykłe, że świątynia powstała właściwie z przemysłowego budynku i w pierwszych latach była kościołem „tymczasowym”.

Pierwszym kuratusem został ks. Marian Gazek, a po nim administratorem był ks. Zygmunt Bauer. To właśnie pierwsi duszpasterze mieli ogromny udział w organizowaniu i rozbudowie kościoła.

Powojenna wspólnota – parafia o charakterze misyjnym

Po 1945 roku Załęska Hałda bardzo się zmieniła.

Na jej terenie osiedliła się duża grupa Polaków powracających z Francji, którzy zamieszkali m.in. w charakterystycznych domkach fińskich. Liczba mieszkańców gwałtownie wzrosła, a duszpasterstwo musiało objąć ludzi pochodzących z różnych środowisk i doświadczeń.

Kroniki parafialne określały ówczesne duszpasterstwo wręcz jako „misyjne”. W 1953 roku parafia liczyła około 2500 wiernych, z czego około 1500 stanowili polscy reemigranci z Francji.

1956 – rozbudowa kościoła

W 1956 roku rozpoczęto rozbudowę świątyni. Dobudowano m.in. kaplice:

• Najświętszego Serca Pana Jezusa,
• Matki Bożej Nieustającej Pomocy.

Rozbudowa i kolejne prace trwały przez następne dziesięciolecia.

1960–1980 – rozwój i późniejszy podział wspólnoty

W latach 60. parafia obejmowała stosunkowo duży teren. W 1968 roku liczyła około 4 tys. mieszkańców.

Później rozpoczęła się budowa dużego osiedla mieszkaniowego na miejscu domków fińskich. Powstało dzisiejsze Osiedle Witosa.

W 1982 roku z części terytorium parafii św. Cyryla i Metodego powstała nowa parafia Podwyższenia Krzyża Świętego i św. Herberta. W związku z tym liczba wiernych parafii na Załęskiej Hałdzie bardzo się zmniejszyła – z około 4 tysięcy w 1968 roku do około tysiąca w 1982 roku.

1980–1984 – obecny wystrój

Kolejny ważny etap nastąpił na początku lat 80.

W latach 1980–1984 wykonano zasadniczą część obecnego wystroju kościoła. Obrazy patronów – św. Cyryla i św. Metodego – namalował artysta z Chorzowa Józef Kołodziejczyk.

1979/1992 – samodzielna parafia

Po okresie funkcjonowania jako kuracja, od 1979 roku wspólnota funkcjonowała jako odrębna parafia. Jej status został następnie formalnie potwierdzony w 1992 roku przy kościele pw. świętych Cyryla i Metodego.

Ważne postacie związane z parafią

Z parafią związana jest również niezwykle ważna postać Kościoła katowickiego – abp Stanisław Szymecki, urodzony 26 stycznia 1924 roku. Później został m.in. metropolitą białostockim.

W okresie międzywojennym na terenie wspólnoty działały również organizacje katolickie, m.in. Katolickie Stowarzyszenie Kobiet, Katolickie Stowarzyszenie Mężów oraz Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży.

2024 – połączenie personalne z parafią św. Józefa

Najnowszy rozdział historii rozpoczął się 30 lipca 2024 roku. Parafia św. Cyryla i Metodego została połączona personalnie z parafią św. Józefa w Katowicach-Załężu. Od tego momentu duszpasterską opiekę nad parafią sprawuje administrator parafii św. Józefa.

To szczególnie interesujące historycznie, ponieważ wspólnota św. Cyryla i Metodego narodziła się właśnie jako duszpasterska placówka parafii św. Józefa w 1936 roku. Po blisko 90 latach historia zatoczyła więc pewnego rodzaju koło.

Najważniejsze daty

Obecnie kościół znajduje się przy ul. Feliksa Bocheńskiego 147 w Katowicach-Załęskiej Hałdzie. Archidiecezja podaje, że parafia należy do dekanatu Katowice-Załęże.

Najciekawszy wątek tej historii to moim zdaniem właśnie ciąg: św. Józef → „Gintrówka” 1936 → lokalia 1942 → kościół w cegielni 1945 → samodzielna parafia → po 2024 ponowne połączenie personalne ze św. Józefem. To można bardzo ładnie opowiedzieć jako historię niemal 90 lat jednej wspólnoty.

W czerwcu 2024 roku administratorem parafii ex currendo został ks. Maciej Kuś, ówczesny administrator parafii św. Józefa. Z uwagi na brak rezydującego na Załęskiej Hałdzie proboszcza, dotychczasowe probostwo oraz część zabudowy parafialnej pozostały nieużywane. Archidiecezja katowicka szukała rozwiązania, które doprowadziłoby do zachowania sakralnego charakteru kościoła. Biskup eparchii wrocławsko-koszalińskiej Kościoła greckokatolickiego zwrócił się do ks. abpa Andrzeja Przybylskiego z prośbą o wskazanie przestrzeni dla wiernych obrządku greckokatolickiego, gdzie można byłoby sprawować liturgię. Podjęto decyzję o przekazaniu na ten cel kościoła w Załęskiej Hałdzie. 3 marca 2026 roku podpisano dokumenty, na mocy których archidiecezja katowicka użyczyła na okres dziesięciu lat (z możliwością przedłużenia) kościół grekokatolikom, jednocześnie zachowując sprawowanie mszy w obrządku rzymskokatolickim.